Quy tắc vàng để giao tiếp lịch sự trong tiếng Anh vô cùng đơn giản: nhiều từ hơn = lịch sự hơn, và câu hỏi luôn tốt hơn câu mệnh lệnh. Câu "Pass the salt" (Đưa lọ muối đây) sẽ trở thành "Could you pass the salt?" (Bạn có thể chuyển giúp tôi lọ muối được không?). Phiên bản dài hơn, gián tiếp hơn này nghe sẽ ấm áp hơn — mặc dù bạn đang yêu cầu cùng một việc. Tiếng Anh thường cố tình ẩn giấu các yêu cầu bên trong các câu hỏi.
Điều này có thể cảm thấy kỳ lạ nếu ngôn ngữ mẹ đẻ của bạn trực diện hơn. Nhưng trong tiếng Anh, việc nói gián tiếp không phải là thiếu trung thực — đó là cách người nói giảm bớt áp lực và tạo sự thân thiện cho mỗi yêu cầu nhỏ.
Quy tắc vàng: giảm nhẹ và kéo dài
Một câu mệnh lệnh sẽ áp đặt người khác phải làm gì. Một câu hỏi cho phép họ đồng ý. Tiếng Anh đặc biệt ưu tiên cách thứ hai, vì vậy hầu như mọi yêu cầu lịch sự đều được ngụy trang dưới dạng một câu hỏi.
Bí quyết nằm ở độ dài và sự nhẹ nhàng. Việc thêm các từ như could, would, và sorry thể hiện sự tôn trọng. Một yêu cầu thẳng thừng nghe có vẻ gay gắt; một yêu cầu được thêm thắt từ ngữ giảm nhẹ nghe sẽ tử tế hơn.
Nấc thang lịch sự
Hãy xem một yêu cầu duy nhất được nâng cấp từ thẳng thừng đến cực kỳ lịch sự. Mỗi nấc thang lại được thêm từ ngữ và sự nhẹ nhàng.
| Yêu cầu | Cảm giác mang lại |
|---|---|
| Pass the salt. | Thẳng thừng — chỉ dùng được với gia đình thân thiết |
| Can you pass the salt? | Thân mật và thân thiện |
| Could you pass the salt? | Lịch sự, trung tính, an toàn trong mọi tình huống |
| Would you mind passing the salt? | Lịch sự hơn |
| Sorry, could I possibly ask you to pass the salt? | Rất trang trọng hoặc vô cùng cẩn trọng |
Câu cuối cùng trông có vẻ hơi quá đà chỉ để mượn lọ muối, nhưng đó là tiếng Anh thực tế — kiểu câu bạn sẽ dùng với người lạ, sếp hoặc trong bất kỳ bối cảnh trang trọng nào.
Bộ công cụ lịch sự
Một vài công cụ đáng tin cậy sau đây sẽ biến bất kỳ yêu cầu nào trở nên lịch sự.
Hãy dùng could, would, và might thay vì can và will. "Could you..." nghe nhẹ nhàng hơn "Can you..."
Điểm xuyết thêm các từ giảm nhẹ (softeners): just, possibly, a bit, quickly. "Could I just ask a quick question?" (Tôi có thể hỏi nhanh một câu được không?) cảm giác nhẹ nhàng hơn nhiều so với "I have a question" (Tôi có câu hỏi).
Sử dụng các câu mở đầu ấm áp: "I was wondering if..." (Tôi đang tự hỏi liệu...) và "Do you think you could...?" (Bạn có nghĩ là bạn có thể...?). Những câu này báo hiệu một yêu cầu cẩn trọng, tôn trọng ngay cả trước khi bạn nói ra điều mình muốn.
Hãy lưu ý vị trí của từ "please". Nó thường nằm ở giữa hoặc cuối yêu cầu — "Could you help me, please?". Và lưu ý rằng "please" đi kèm với một câu mệnh lệnh trần trụi ("Please sit") vẫn là một mệnh lệnh, chỉ là có chút lịch sự hơn thôi. Một câu hỏi giảm nhẹ thường nghe ấm áp hơn một câu mệnh lệnh có từ "please".
Nói giảm nói tránh: Ý thực sự của người bản xứ
Sự lịch sự trong tiếng Anh bao gồm cả thói quen nói giảm nói tránh (understatement) — nói ít hơn những gì mình thực sự nghĩ để không có gì nghe quá gay gắt. Người học nếu hiểu những cụm từ này theo nghĩa đen có thể bỏ lỡ thông điệp thực sự.
| Từ bạn nghe | Ý thực sự là |
|---|---|
| a bit of a problem | một vấn đề thực sự lớn |
| not great | khá tệ |
| quite good (Anh-Anh) | cũng bình thường thôi |
| interesting... | tôi đang nghi ngờ đấy |
| I'll bear it in mind | chắc là không đâu |
Vì vậy, khi một đồng nghiệp gọi một kế hoạch là "a bit of a problem," hãy coi đó là một lời cảnh báo thực sự, chứ không phải một lưu ý nhỏ.
Sự nhẹ nhàng tương tự cũng được áp dụng khi đưa ra ý kiến. Thay vì nói "You're wrong" (Bạn sai rồi), người nói tiếng Anh sẽ rào trước đón sau: "I might be wrong, but..." (Tôi có thể sai, nhưng...) hoặc "I see what you mean, but maybe..." (Tôi hiểu ý bạn, nhưng có lẽ...). Những câu mở đầu này giúp bạn không đồng tình mà không gây ra bất kỳ sự gay gắt nào.
Đây không phải là sự thiếu trung thực — đó là văn phong (register), mức độ trang trọng mà một tình huống yêu cầu. Việc thêm từ ngữ, đặt câu hỏi và nói giảm nói tránh đều phục vụ một mục đích: giữ cho mọi cuộc trò chuyện không bị áp lực và giúp người khác có thể từ chối mà không bị mất mặt. Sự lịch sự và tính trung thực hoàn toàn có thể song hành cùng nhau trong tiếng Anh.
Hai chủ đề liên quan chặt chẽ đến sự lịch sự rất đáng để bạn tìm hiểu thêm. Từ chối một cách khéo léo là một nghệ thuật thực sự — các bài hướng dẫn của chúng tôi về xin lỗi và từ chối lịch sự cũng hoạt động dựa trên hệ thống gián tiếp này.
Tiếp tục học tiếng Anh
Sự lịch sự trong tiếng Anh là một khuôn mẫu mà bạn hoàn toàn có thể học được: kéo dài yêu cầu, đặt nó vào trong một câu hỏi và làm mềm các góc cạnh. Hãy luyện tập các mẫu câu lịch sự này thành tiếng với tính năng phát âm và lặp lại ngắt quãng trong ứng dụng Pretalk, đồng thời nghiên cứu các cấu trúc câu hỏi bổ trợ trong bài hướng dẫn đặt câu hỏi của chúng tôi, để phiên bản lịch sự luôn là phản xạ đầu tiên của bạn.
